Bir bilgisayar iki ana bölümden oluşur. Donanım, bilgisayarın elle tutulabilen fiziksel parçalarıdır. Yazılım ise donanıma ne yapacağını söyleyen programlardır. Donanım bir arabanın gövdesi ve motoruna, yazılım ise o arabayı kullanan sürücüye benzetilebilir. Biri olmadan diğeri işe yaramaz.
Temel donanım birimleri
| Birim | Görevi | Benzetme |
|---|
| İşlemci (CPU) | Tüm hesaplamaları ve komutları yürütür | Beyin |
| Bellek (RAM) | O an çalışan programları geçici olarak tutar; bilgisayar kapanınca silinir | Çalışma masası |
| Depolama (SSD, HDD) | Dosyaları kalıcı olarak saklar | Dolap |
| Ekran kartı (GPU) | Görüntüyü oluşturur; oyun ve yapay zekâ hesaplarında da kullanılır | Ressam |
| Anakart | Tüm parçaları birbirine bağlar | Şehrin yol ağı |
| Güç kaynağı | Parçalara uygun elektriği sağlar | Kalp |
Giriş ve çıkış birimleri
- Giriş birimleri bilgisayara veri gönderir: klavye, fare, mikrofon, kamera, tarayıcı, dokunmatik ekran.
- Çıkış birimleri bilgisayardan gelen sonucu gösterir: ekran, hoparlör, yazıcı, projeksiyon.
- Bazı cihazlar hem giriş hem çıkış birimidir: dokunmatik ekranlar ve akıllı tahtalar buna örnektir.
Yazılım türleri
- İşletim sistemi: Donanımı yönetir ve diğer programların çalışmasını sağlar. Windows, macOS, Linux, Android ve iOS birer işletim sistemidir.
- Uygulama yazılımları: Belirli bir iş için kullanılır: kelime işlemci, tarayıcı, oyun, Scratch.
- Sürücüler: İşletim sisteminin yazıcı veya ekran kartı gibi bir donanımla konuşmasını sağlayan küçük yazılımlardır.
Bellek birimleri
Bilgisayar her şeyi 0 ve 1'lerle saklar. Tek bir 0 ya da 1'e bit, 8 bitin oluşturduğu gruba bayt denir. Sonraki birimler yaklaşık bin katı büyür: kilobayt (KB), megabayt (MB), gigabayt (GB), terabayt (TB).
Sınıfta nasıl kullanılır?
Eski bir bilgisayar kasasını açıp parçaları öğrencilerle birlikte inceleyin ya da parça fotoğraflarından oluşan bir eşleştirme oyunu hazırlayın. "RAM mi, depolama mı?" sorusunu masa ve dolap benzetmesiyle anlatmak, iki kavramın farkını kalıcı hâle getirir.